byebyeturkce.com

[byebyeturkce]

''Bilim-Kurgu'' kelimemizin yaratıcısı Orhan Duru'yu kaybettik

Türkiye’de gazeteciliğin, öykücülüğün, çevirmenliğin duayenlerinden, hakiki bir kültür insanı, bir İstanbul beyefendisi olan Orhan Duru’yu yitirdik. Bugün öğle namazından sonra Teşvikiye Camii’nden kaldırılacak olan cenazesi Aşiyan Mezarlığı’nda toprağa verilecek. Sevgili eşi Sezer Duru başta olmak üzere bütün ailesine sabır dilerim.

Yeri doldurulamayacak bir kuşaktandı Orhan Duru. Ne gazetecilik mesleğinin hayatı işgal eden yoğunluğu ne de ilerleyen yaşı ve rahatsızlıkları Orhan Duru’nun 55 yıl aralıksız yazmasını engelleyemedi. İlk öyküsü 1953 yılında, o daha 20 yaşındayken yayınlanan Orhan Duru, geçen yıl ‘Küp’ adlı yeni kitabını çıkardı. ‘Yazmak insanın kendisini ve çevresini değiştirmek için kullandığı bir iletişim aracıdır’ diyen bir kalem erbabından başka türlüsü beklenemezdi.

Orhan Duru’nun kariyeri de öykülerindeki kadar ilginç rastlantılarla örülü. Ankara Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi’nde öğrenciyken edebiyat sevgisini yazma uğraşına dönüştüren Duru’nun öyküleri dönemin dergilerinde, Küçük Dergi, Mavi, Evrim, Yeni Ufuklar, Pazar Postası, Yelken ve Dost’ta yayınlandı. 1956 yılında mezun olduğu Veterinerlik Fakültesi’ne öğretim görevlisi olarak çalışmaya başladı. 1960 yılında askeri yönetim onu diğer 147’liklerle birlikte üniversiteden uzaklaştırmasa gazeteciliğe başlamayacağını, Veterinerlik Fakültesi’nde profesör olacağını anlatmıştı bir söyleşisinde! Ama Vedat Günyol’un Yeni Ufuklar’da açtığı yolda yazmayı sürdüreceğine kuşkumuz yok.

Ulus, Cumhuriyet, Milliyet, Güneş, Hürriyet gazetelerinde ve ilk özel televizyon kanalı Interstar’da haber müdürü ve yazıişleri müdürü olarak Türkiye’de gazeteci olmanın çilesini doldurdu Orhan Duru. Ama ondaki edebiyat tutkusunun hiç sönmemesi, öykülerine damgasını vuran fantazya ve mizahla yoğrulu karakteri Orhan Duru’yu meslektaşlarından farklı bir yöne götürdü. Yazmayı yönetmeye tercih etti ve kendini kültüre, edebiyata adadı. ‘Yalınlık, fantezi ve kurgu’ ister dediği öykücülüğe verdi kendini.

‘50 kuşağının yazarlarından Orhan Duru, çağdaş edebiyatımızda fantastik gerçekçiliğin ve bilimkurgunun öncülerinden biri olarak da yer etti. Science - fiction’ı Türk Dil Kurumu’nun talebi üzerine bilim-kurgu olarak Türkçeleştiren kişi de odur. Mizahı ve fanteziyi, derinlemesine incelediği Evliya Çelebi biçemiyle kullanan Orhan Duru, cümleleri devirir, tepetaklak eder, dili evirir çevirir dönüştürürdü. Yapısını bozmadan yeni sözcükler türetirdi. Kalıpları kırarak kendine özgü bir dil yaratmıştı. Mizah onun dili esnetme, yeniden şekil verme aracıydı sanki. Bitmek bilmeyen sorunların yol açtığı sıkıntıyı yazarak dağıtırdı sanki Orhan Duru. Yaşanan çelişkileri, yapılan yanlışları kuru bir dille eleştireceğine onları fantastik bir boyuta taşır ya da gülünçleştirir, okunması cazip hale getirirdi. Can Yücel’in şiirde yaptığını Orhan Duru’nun öyküde yaptığını söylemek yanlış olmaz sanırım.

Sennur Sezer ile Adnan Özyalçıner, Orhan Duru’nun kuşağının iki değerli kalemi onun edebiyatı hakkında söyleşirken Sezer onda ‘güleç bir bilgelik’ olduğunu söyler. Orhan Duru’nun biçemini ancak Sennur Sezer bu denli incelikle tanımlayabilir, tabii. Duru’yu tanıyıp onunla sohbet etme olanağı bulanlar, bu güleç bilgeliğin anlamını daha iyi bilir elbette. Yavaş yavaş konuşan, espriyi yerinde patlatan, birikimiyle gösteriş yapmayan onu paylaşan Orhan Duru’nun bir erdemi de alçakgönüllülüğüydü. Medyatik olmanın tek değer olduğu bir çağda bu erdem bir kusur gibi algılansa da o hiç kaybetmedi serin duruşunu.

Güle güle Orhan Duru, siz bir örnektiniz bize, özleyeceğiz o zarif üslubunuzu

Alin Taşçıyan
(Star Gazetesi)

[byebyeturkce]

Türk öykücülüğünün önde gelen isimlerinden gazeteci-yazar Orhan Duru, İstanbul'da vefat etti.

Bir süredir tedavi gördüğü Surp Agop Hastanesi'nde saat 02.30'da vefat eden 76 yaşındaki Duru'nun cenazesi, 27 Ocak Salı günü Teşvikiye Camisi'nde kılınacak öğle namazından sonra Aşiyan Mezarlığı'nda toprağa verilecek.

Orhan Duru kimdir?

İstanbul Rumelihisarı'nda 18 Aralık 1933'de doğan Duru, 1956 yılında Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nden mezun olduktan sonra aynı fakültede bir süre asistanlık yaptı.

Daha sonra gazeteciliğe yönelen Duru, Ulus'ta başladığı mesleğini Cumhuriyet, Milliyet, Güneş ve Hürriyet gazetelerinde sürdürdü. Duru, gazetecilik kariyerinde muhabir, parlamento muhabirliği, haber müdürlüğü ve yazı işleri müdürlüğü gibi görevlerde bulundu.

Öykü ve deneme yazarlığının yanı sıra tiyatro uyarlamaları da bulunan Duru'nun ilk öyküsü, 1953 yılında Küçük Dergi'de yayımlandı. "Mavi", "Evrim", "Yeni Ufuklar", "Pazar Postası", "Yelken ve Dost" dergilerindeki yazılarıyla dikkat çeken Duru, "Ağır İşçiler" adlı öyküsüyle "1970 TRT Sanat Ödülleri Yarışması"nda başarı ödülü kazandı.

"Bırakılmış Biri (1959)"
"Denge Uzmanı (1962)"
"Ağır İşçiler (1974)"
"Yoksular Geliyor (1982)
"Şişe (1989)"
"Bir Büyülü Ortamda (1991)"
"Kısas-ı Enbiya (1979)
"Kıyı Kıyı Kent Kent (1977)"
"Hormonlu Kafalar (1992)"
"İstanbulin (1995)"
"Küp (2008)"
"O Pera'daki Hayalet (1996)"
"Sierra Madre'nin Hazineleri (B. Traven'den)"
"Gizli Tarih (Prokopius'tan)"
"Çağdaş Fizikte Doğa (Werner Heisenberg'den)" adlı öykü, deneme, anı ve çeviri eserleri bulunan Duru, ayrıca tiyatroya da "Durdurun Dünyayı İnecek Var (1968 - Antony Newley ve Leslie Bricuss'tan)", "Sınırdaki Ev (1970 - Slawomir Mrozek'ten)", "Üzbik Baba (1990 - Alfred Jarry'nin Kral Übü'sünden)" adlı eserleri uyarladı.

(cnnturk.com)